Спорт нәтижелеріндегі қысқартулар матч-орталықта, телеграфиканың бұрышында және есеп қосымшаларында күн сайын кездеседі. FT, AET, PEN немесе TBD белгісін дұрыс оқымаса, нәтижені де дұрыс түсіну қиын: матч әлі жүріп жатыр ма, аяқталды ма, пенальтимен шешілді ме, әлде мүлде кейінге қалдырылды ма? Бұл сөздікте ең жиі кездесетін белгілерді мағынасы және практикалық мысалымен түсіндіреміз.
Қысқартулардың көбі ағылшын тілінен келген, бірақ қазақ тіліндегі қосымшаларда да сол күйінде қолданылады. Әр сайттың өз белгілеу стилі болуы мүмкін, сондықтан күмән туса, сол сайттың «белгілер» немесе «легенда» бөлімін қараған дұрыс.
Матч барысын көрсететін белгілер
Бұл топтағы белгілер ойынның қай кезеңде тұрғанын айтады. Олар нәтиже емес, ағымдағы мәртебе.
- LIVE — матч дәл қазір жүріп жатыр. Қасындағы минут (мысалы, 67′) ойын уақытын көрсетеді.
- HT (half time) — бірінші тайм аяқталды, үзіліс жүріп жатыр. Табло көрсетіп тұрған есеп — үзілістегі есеп.
- 45+2′ немесе 90+4′ — негізгі уақытқа қосылған минуттар ойналып жатыр.
- ET (extra time) — қосымша таймдар жүріп жатыр. Ол тек регламент жеңімпазды міндетті түрде анықтауды талап еткенде болады.
- INT немесе Susp. — ойын уақытша тоқтатылды: ауа райы, жарық, қауіпсіздік немесе басқа себеп.
Есептегі минутты нақты уақытпен шатастырмаңыз. «67’» дегеніміз матч басталғаннан бері 67 минут өтті дегенді білдірмейді: тайм аралығындағы үзіліс пен тоқтаулар бұл санға кірмейді. Футбол матчының ұзақтығы туралы толық түсініктеме бөлек гидте берілген.
Аяқталған матчтың белгілері
Ойын біткеннен кейін қойылатын белгілер нәтиженің қалай анықталғанын айтады. Бұл әсіресе кубок пен плей-офф кезеңінде маңызды.
| Белгі | Толық атауы | Мағынасы |
|---|---|---|
| FT | Full time | Негізгі уақыт аяқталды, есеп түпкілікті |
| AET | After extra time | Жеңімпаз қосымша таймда анықталды |
| PEN / P | Penalties | Нәтиже пенальти сериясымен шешілді |
| OT | Overtime | Хоккей мен баскетболдағы қосымша уақыт |
| SO | Shootout | Хоккейдегі буллиттер сериясы |
| agg. | Aggregate | Екі матчтың жиынтық есебі |
Пенальтимен аяқталған матчтың есебі жиі «1:1 (4:3 PEN)» түрінде жазылады. Мұнда бірінші сан — ойын есебі, жақшадағы сан — серия есебі. Серияда соғылған пенальтилер ойыншының гол статистикасына әдетте кірмейді, ал матчтың өзі статистикада тең ойын ретінде есептелуі мүмкін. Серияның өту тәртібін пенальти сериясы туралы мақаладан қараңыз.

Кейінге қалдырылған, тоқтатылған және күні белгісіз матчтар
Ойын өтпеген немесе толық өтпеген жағдайдағы белгілер жиі шатастырылады, бірақ олардың салдары әртүрлі.
- TBD (to be determined) немесе TBA (to be announced) — күні, уақыты немесе қарсыласы әлі белгіленбеген. Мысалы, плей-офф торында келесі кезеңнің қатысушысы алдыңғы матч біткенше белгісіз.
- PPD немесе Postp. (postponed) — матч басталмай тұрып кейінге қалдырылды. Жаңа күні кейін жарияланады.
- ABD немесе Abn. (abandoned) — матч басталды, бірақ аяқталмай тоқтатылды. Нәтиженің тағдырын жарыс регламенті немесе ұйымдастырушы шешеді.
- CANC (cancelled) — матч өтпейді деп шешілді.
- AWD (awarded) — нәтиже ойын барысымен емес, ұйымдастырушының шешімімен бекітілді, мысалы, техникалық жеңіс.
Мұндай белгіні көрсеңіз, жеке күнтізбеңіздегі жазбаны да тексеріңіз. Ескі уақыт сақталып қалса, бос эфирге немесе бос стадионға баруыңыз мүмкін. Кесте өзгерістерін қалай қадағалау керектігі матч кестесін тексеру туралы гидте жазылған.
Екі матчтық жұп пен жиынтық есеп
Кейбір кезеңдер екі ойыннан тұрады. Сол кезде матч-орталық әр ойынның есебін және жиынтық есепті көрсетеді, мысалы «agg. 3:2». Бірінші ойынның FT белгісі жұптың аяқталғанын білдірмейді. Жиынтық есеп тең болса, әрі қарай не болатынын (қосымша тайм, пенальти немесе басқа көрсеткіш) нақты турнирдің регламенті анықтайды. Бұрынғы «қонақтағы гол» ережесін УЕФА өз жарыстарында 2021/22 маусымынан бастап алып тастаған, бірақ басқа жарыстарда тәртіп әртүрлі болуы мүмкін.
Хоккей, теннис және басқа спорт түрлерінің белгілері
Әр спорт түрінің өз сөздігі бар. Хоккейде OT мен SO жиі кездеседі, теннисте RET (қарсылас жарақатпен тоқтады) және W/O (матч басталмай-ақ жеңіс берілді) белгілері маңызды. Олардың нәтижеге әсері де әртүрлі: мысалы, хоккейде қосымша уақыттағы жеңіс пен негізгі уақыттағы жеңіс турнир кестесінде әртүрлі ұпай беруі мүмкін.
Бұл тақырыптарды бөлек мақалаларда тереңірек қарастырамыз: хоккейдегі овертайм мен буллиттер және теннистегі RET және W/O белгілері.
Белгіні дұрыс оқыңыз
Ойыншы статистикасындағы белгілер
Матч-орталықта командалық есептен бөлек ойыншылардың жеке көрсеткіштері де беріледі. Олардың да өз қысқартулары бар және кейде қазақша, кейде ағылшынша жазылады. Ең жиі кездесетіндері: G — гол, A — нәтижелі пас, MIN — алаңдағы минуттар, YC мен RC — сары және қызыл қағаз, OG — өз қақпасына соғылған гол. Жақшадағы (P) белгісі голдың пенальтиден соғылғанын білдіреді.
Соңғы жылдары xG (күтілетін гол) көрсеткіші де жиі көрінеді. Күтілетін гол соққының гол болу ықтималдығын тарихи деректер бойынша бағалайды. xG ресми нәтиже емес және оны әр статистика қызметі өз моделімен есептейді, сондықтан бір матчтың xG мәні екі сайтта әртүрлі болуы мүмкін. Мұндай көрсеткішті ойынның сипатын түсіну үшін пайдаланыңыз, бірақ есеппен шатастырмаңыз.
Турнир кестесіндегі түстер мен белгілер
Турнир кестесінде командалардың жанына қойылатын түсті жолақтар мен әріптер де қысқартудың бір түрі. Жасыл немесе көк жолақ әдетте еурокубокқа немесе келесі кезеңге жолдама беретін орындарды, қызыл жолақ төменгі лигаға түсетін орындарды көрсетеді. Кейбір сайттар бұған Q (qualified — жолдама алды) немесе R (relegated — лигадан түсті) әріптерін қосады.
Кестенің астында жұлдызшамен берілетін ескертпелерді міндетті түрде оқыңыз. Ұпайдың шегерілуі, техникалық жеңіс немесе әлі ойналмаған кейінге қалдырылған матч кестедегі орынға тікелей әсер етеді. Мұндай жағдайда команданың ойын саны басқалардан аз болуы мүмкін, ал «бір ойыны кем» деген белгі оның әлі де жоғары көтерілу мүмкіндігін білдіреді. Кестені оқу тәртібі мен оқу калькуляторы турнирлік кесте туралы гидте бар.
Қазақша және орысша баламалар
Қазақ және орыс тіліндегі қосымшалар кейде ағылшын қысқартуларының орнына толық сөзді көрсетеді. Төмендегі кесте бір мәртебенің үш тілдегі баламасын салыстыруға көмектеседі. Нақты сайттың аудармасы сәл өзгеше болуы мүмкін, бірақ мағынасы сақталады.
| Ағылшынша белгі | Қазақша | Орысша |
|---|---|---|
| FT | Аяқталды | Завершён |
| HT | Үзіліс | Перерыв |
| ET / AET | Қосымша уақыт / қосымша уақыттан кейін | Дополнительное время / после доп. времени |
| PEN | Пенальти сериясы | Серия пенальти |
| PPD | Кейінге қалдырылды | Перенесён |
| ABD | Тоқтатылды | Прерван |
Бір матчты бірнеше тілдегі сайттардан қадағаласаңыз, әр сайттың уақыт белдеуіне де қараңыз: мәртебе бірдей болғанымен, басталу уақыты әртүрлі белдеуде көрсетілуі мүмкін.
Нәтижені жариялағанда не ескереміз
Біздің сайтта нәтиже тек матч ресми түрде аяқталғаннан кейін, ресми матч-орталықпен салыстырылып көрсетіледі. Егер белгі «ABD» немесе «PPD» болса, біз есепті «0:0» деп толтырмаймыз: белгісіз мән бос қалады. Сайттағы нәтижелер беті осы қағидамен жұмыс істейді.
FT мен «аяқталды» бірдей ме?
Негізгі уақыт тұрғысынан иә. Бірақ кубок матчында FT-дан кейін қосымша тайм немесе пенальти басталуы мүмкін; түпкілікті белгі AET немесе PEN болып өзгереді.
TBD тұрса, матч болмай ма?
Жоқ, TBD тек күн, уақыт немесе қатысушы әлі белгіленбегенін білдіреді. Ресми хабарламадан кейін ол нақты мәнмен ауыстырылады.
Басқа жанкүйер нұсқаулықтары «Жанкүйер гиді» бөлімінде жинақталған.
Белгілер халықаралық матч-орталықтар мен есеп қызметтерінде қолданылатын жалпы тәжірибе бойынша түсіндірілді. Нақты сайттың өз белгілері болуы мүмкін; нәтижені әрқашан ресми ұйымдастырушының дерегімен салыстырыңыз.
Дәлсіздік байқадыңыз ба? Материалдың сілтемесін және дұрыс дереккөзді жіберіңіз.
Редакцияға хабарлау ↗


