Бокста төрешілер ұпайды қалай есептейді деген сұрақ әр даулы шешімнен кейін қайта көтеріледі. Жанкүйерге бір боксшы анық басым болып көрінеді, ал төрешілер карточкасы басқаша. Мұның себебін түсіну үшін ұпай жүйесінің логикасын білу керек: төрешілер жекпе-жекті тұтас емес, әр раундты жеке бағалайды. Бұл гидте кәсіпқой бокстағы «10 ұпайлық міндетті жүйені», нокдаун мен айыптың әсерін, карточканы оқуды және шешім түрлерін нақты есеп мысалдарымен көрсетеміз.
10 ұпайлық міндетті жүйе
Кәсіпқой бокста әр раунд жеке бағаланады. Раундтың жеңімпазы 10 ұпай алады, ал жеңілгені 9 немесе одан аз. «Міндетті» деген сөз төрешінің кемінде бір боксшыға 10 ұпай беруге міндетті екенін білдіреді. Жекпе-жек біткенде әр төрешінің раундтық ұпайлары қосылады, ал үш төрешінің карточкасы бірге жекпе-жектің нәтижесін анықтайды.
Раундтың жеңімпазын анықтағанда төрешілер әдетте бірнеше критерийді ескереді: таза және нақты соққылар, тиімді белсенділік, рингті басқару және қорғаныс. Ең маңыздысы — қарсыласқа тиген таза соққылар. Көп соққы жасаған, бірақ қорғанысқа ұрған боксшы аз, бірақ дәл соққан қарсыласынан раундты ұтылуы мүмкін. Солтүстік Америкадағы бокс комиссияларының ортақ стандарттары ABC ресми сайтында жарияланады.
Нокдаун және айып: 10–8, 10–7
Раундта бір боксшы нокдаунға түссе, раунд көбіне 10–8 деп бағаланады. Екі нокдаун болса — 10–7. Нокдаун болмаса да, бір боксшы раундта басымдықпен үстемдік етсе, кейбір төрешілер 10–8 қоюы мүмкін. Сирек жағдайда раунд тең бағаланады: 10–10.
Ринг төрешісі ереже бұзғаны үшін ұпай шегеруі мүмкін: мысалы, белден төмен соққы немесе басты әдейі қолдану қайталанса. Шегерілген ұпай сол раундтың нәтижесінен алынады және үш төрешінің барлығының карточкасына әсер етеді. Мысалы, раундты 10–9 ұтқан боксшыдан бір ұпай шегерілсе, раунд 9–9 болып жазылады.

Карточканы оқу: есеп мысалы
Он екі раундтық жекпе-жек нокдаунсыз өтті делік. Төрешінің карточкасы 115–113 болса, бұл бір боксшы жеті раундты, екіншісі бес раундты ұтты деген сөз: 7 × 10 + 5 × 9 = 115 және 5 × 10 + 7 × 9 = 113. Ал 116–112 сегіз раунд пен төрт раундқа сәйкес келеді, 114–114 — алты раундтан тең. Яғни карточкадағы айырма раундтар санын көрсетеді, соққылар санын емес.
Енді үш карточканы біріктірейік: бірінші төреші 115–113 А боксшыға, екіншісі 114–114 тең, үшіншісі 116–112 А боксшыға. Екі төреші А-ны жеңімпаз деп таныды, бір төреші тең деп бағалады. Нәтиже — көпшілік шешімімен А боксшының жеңісі. Бұл мысал — оқу есебі, нақты жекпе-жек емес.
| Карточкалар | Нәтиже |
|---|---|
| Үш төреші де А боксшыға | Бірауызды шешім (UD) |
| Екеуі А-ға, біреуі Б-ға | Бөлінген шешім (SD) |
| Екеуі А-ға, біреуі тең | Көпшілік шешімі (MD) |
| Біреуі А-ға, біреуі Б-ға, біреуі тең | Тең нәтиже |
| Екеуі тең, біреуі А-ға | Көпшілік тең нәтижесі |
Бокс ұпайы: үш сұрақ
Стиль бағалауға қалай әсер етеді
Бокста екі түрлі стильдің кездесуі жиі даулы карточкаларға әкеледі. Бір боксшы алға ұмтылып, қысым жасайды, бірақ соққыларының көбі қорғанысқа тиеді. Екіншісі шегініп, қашықтықты сақтайды және сирек, бірақ дәл соғады. Көрерменге белсенді боксшы басым көрінуі мүмкін, ал төрешілер таза соққыларды санайды. Сондықтан «кім көбірек шабуылдады» деген сұрақ емес, «кім көбірек таза соққы жеткізді және кім рингті басқарды» деген сұрақ маңызды.
Неге шешімдер дауға айналады
Төрешілер рингтің әртүрлі жағында отырады, сондықтан бір соққыны әртүрлі бұрыштан көреді. Телеэфирдегі ракурс та төрешінің көзқарасымен сәйкес келмейді. Оған қоса, тең өткен раундтарды бағалау субъективті: бір төреші белсенділікті, екіншісі дәлдікті жоғары бағалауы мүмкін. Үш-төрт тең раундтың әртүрлі бағалануы карточкалардың айырмашылығын түсіндіреді.
Жанкүйер ретінде өз карточкаңызды жүргізу пайдалы: әр раундтан кейін кім ұтқанын жазып отырыңыз. Бірақ эфирдегі түсініктеменің әсеріне назар аударыңыз: түсініктемешінің эмоциясы раундты бағалауға ықпал етуі мүмкін. Кейбір жарыстарда ашық бағалау қолданылады: белгілі бір раундтардан кейін карточкалар жарияланады. Бұл тәжірибе ұйым мен жарысқа байланысты.
Өз карточкаңызды қалай жүргізесіз
Жекпе-жекті өзіңіз бағалап көру төрешілердің логикасын түсінудің ең жақсы тәсілі. Қағазға немесе телефонға екі баған жасаңыз да, әр раундтан кейін бірнеше секунд ішінде шешім қабылдаңыз:
- Раундтың жеңімпазын анықтаңыз: кім көбірек таза соққы жеткізді?
- Нокдаун болса, раундты 10–8 деп жазыңыз.
- Төреші ұпай шегерсе, оны сол раундқа енгізіңіз.
- Келесі раундқа өткенде алдыңғы раундтың әсерін ұмытыңыз: әр раунд жеке бағаланады.
Жекпе-жек соңында өз карточкаңызды ресми карточкалармен салыстырыңыз. Айырма бір-екі раундта болса, бұл қалыпты: тең раундтарды бағалау әрдайым субъективті. Ал айырма үлкен болса, қай раундтарда көзқарасыңыз өзгеше болғанын қайталаудан қараңыз.
Төрешілерді кім тағайындайды
Төрешілерді жекпе-жек өтетін жердегі спорт комиссиясы немесе титул үшін жекпе-жекті санкциялайтын ұйым тағайындайды. Халықаралық титулдық жекпе-жектерде төрешілер көбіне бейтарап елдерден таңдалады. Төрешілердің аты жекпе-жектің алдында жарияланады, ал карточкалар жекпе-жектен кейін жария болады. Ұйымдар туралы бокс рейтингі туралы гидте жаздық.
Карточкаларды жекпе-жектен кейін ресми түрде жариялау ұйымдардың тәжірибесі. Кейбір комиссиялар әр раундтың ұпайын көрсететін толық карточканы да жариялайды. Мұндай құжат жекпе-жекті қайта талдауға өте пайдалы: қай раундтарда төрешілердің көзқарасы бөлінгенін нақты көруге болады.
Техникалық шешім
Жекпе-жек кездейсоқ ереже бұзудан, мысалы бастың соқтығысуынан болған жарақатпен тоқтаса, нәтиже жекпе-жектің қай кезеңде тоқтағанына байланысты. Жеткілікті раунд өткен болса, жеңімпаз сол сәтке дейінгі карточкалар бойынша анықталады, бұл техникалық шешім деп аталады. Ерте кезеңде тоқтаса, жекпе-жек нәтижесіз деп танылуы мүмкін. Нақты шекті ұйымның және жергілікті комиссияның ережесі белгілейді. Нәтиже белгілерін KO, TKO және шешімдер туралы гидте түсіндірдік.
Әуесқой бокс пен ММА
Әуесқой бокста да раундтар жеке бағаланады, бірақ раунд саны мен төрешілер саны басқа, ал жеңімпаз жарыс ережесіне сай анықталады. ММА-да 10 ұпайлық жүйе қолданылады, бірақ күрес әрекеттері де бағаланады. ММА раундтарының құрылымын бөлек гидте қараңыз. Жекпе-жектің ұзақтығы бокс жекпе-жегі қанша минут туралы мақалада.
Төрешілердің карточкалары қашан жарияланады?
Әдетте жекпе-жек біткен соң ринг жариялаушысы оқиды. Кейбір жарыстарда ашық бағалау бойынша аралық карточкалар да жарияланады.
Нокдаунсыз раунд 10–8 болуы мүмкін бе?
Мүмкін, егер бір боксшы раундта басымдықпен үстемдік етсе. Бірақ бұл сирек және төрешінің бағалауына байланысты.
Бокс пен ММА туралы басқа гидтер «Бокс және ММА» бөлімінде.
Ұпай жүйесі кәсіпқой бокста қабылданған 10 ұпайлық міндетті жүйе бойынша сипатталды; нақты критерийлер мен техникалық шешім шегін жекпе-жекті бақылайтын комиссия мен ұйым белгілейді. Карточка мысалы — оқу есебі.
Дәлсіздік байқадыңыз ба? Материалдың сілтемесін және дұрыс дереккөзді жіберіңіз.
Редакцияға хабарлау ↗

