Қазақстан спорты. Уақыт — UTC+5.Редакциялық қағидалар ↗
Басқа спорт түрлері

Мәнерлеп сырғанауда ұпай қалай оқылады: TES, GOE, бағдарлама компоненттері, айыптар және жарыс нәтижесі

ISU бағалау жүйесі: TES, PCS, айыптар және жарыс нәтижесінің құрылуы.

Авторлық графика: коньки, мәнерлеп сырғанау тақырыбына
Авторлық иллюстрация. Нақты оқиғаның фотосуреті емес.

Мәнерлеп сырғанауда ұпай бір санмен емес, бірнеше бөліктен құралады. Таблода жалпы балл көрсетіледі, бірақ оның артында техникалық элементтердің бағасы, бағдарлама компоненттерінің бағасы және айыптар тұр. 2026 жылғы Олимпиадада Михаил Шайдоров Қазақстанға мәнерлеп сырғанаудан олимпиадалық алтын әкелген соң, бұл спортқа қызығушылық артты. Бұл гидте Халықаралық конькимен жүгіру одағының (ISU) бағалау жүйесін, TES пен PCS-тің айырмасын, айыптарды және нәтиже кестесін оқуды түсіндіреміз.

Жалпы балл: үш бөлік

Әр бағдарламаның баллы былай есептеледі: техникалық элементтер бағасы (TES) қосу бағдарлама компоненттерінің бағасы (PCS) және шегерілген айыптар. Жарыс екі бағдарламадан тұрады: қысқа бағдарлама мен еркін бағдарлама. Екеуінің қосындысы жарыстың соңғы нәтижесін анықтайды. Сондықтан қысқа бағдарламада үшінші болған спортшы еркін бағдарламада жақсы өнер көрсетсе, жарысты жеңуі мүмкін.

TES: техникалық элементтер

Бағдарламаның әр элементі — секіру, айналу, қадамдар тізбегі — өз базалық құнына ие. Күрделі элементтің базалық құны жоғары: мысалы, төрт айналымды секіру үш айналымды секіруден әлдеқайда қымбат. Төрешілер әр элементтің орындалу сапасын −5-тен +5-ке дейінгі шкаламен бағалайды; бұл GOE деп аталады. GOE базалық құнды арттырады немесе азайтады. Демек таза орындалған қарапайым элемент сәтсіз орындалған күрделі элементтен көп балл әкелуі мүмкін.

Техникалық бригада элементтің дұрыс орындалғанын тексереді: секірудің айналым саны толық па, жерге қону дұрыс па. Айналымы толық емес секіру төмен базалық құнмен бағаланады. Бағдарламаның соңғы бөлігіндегі кейбір секірулерге қосымша бонус беріледі, себебі оларды шаршаған кезде орындау қиынырақ.

Мәнерлеп сырғанау бағасының құрылымы: техникалық элементтер бағасы, бағдарлама компоненттері және айыптар
Жалпы балл = TES + PCS − айыптар; жарыс нәтижесі екі бағдарламаның қосындысы.

PCS: бағдарлама компоненттері

Бағдарлама компоненттері бағдарламаның жалпы сапасын бағалайды. Қазіргі жүйеде олар үшеу: композиция, ұсыну және сырғанау шеберлігі. Төрешілер әрқайсысын белгілі бір шкаламен бағалайды, ал бағалар арнайы коэффициентке көбейтіледі. Бұл бөлік спортшының конькимен сырғанау сапасын, музыканы түсінуін және бағдарламаның тұтастығын көрсетеді.

Айыптар

Жалпы баллдан айыптар шегеріледі. Ең жиі кездесетіні — құлау: алғашқы құлаулар үшін бір балдан шегеріледі, ал құлау саны көбейген сайын айып ауырлайды. Уақыт шегін бұзу, музыка ережесін бұзу немесе костюмнің бір бөлігінің мұзға түсуі де айыпқа әкеледі. Құлау тек айыппен шектелмейді: құлаған элементтің GOE-сі де төмен болады.

QUICK CHECK

Мәнерлеп сырғанау: үш сұрақ

Қысқа және еркін бағдарлама

Қысқа бағдарлама ересектер арасында шамамен екі минут қырық секундқа созылады және онда міндетті элементтердің белгілі бір жиынтығы болуы керек: секірулер, айналулар және қадамдар тізбегі. Еркін бағдарлама ұзағырақ, шамамен төрт минут, ал элементтерді таңдауда еркіндік көбірек. Еркін бағдарламаның баллы жоғарырақ, сондықтан қысқа бағдарламадағы айырманы еркін бағдарламада қайтаруға болады. Еркін бағдарламада спортшылар қысқа бағдарламадағы орнына қарай кері ретпен шығады: көшбасшылар соңғы топта.

Секірулердің түрлері

Секірулер секіру тәсіліне қарай алты түрге бөлінеді: аксель, лутц, флип, риттбергер, сальхов және тулуп. Аксель алға қарап секірілетін жалғыз секіру, сондықтан оған қосымша жарты айналым қосылады және ол ең қиындардың бірі. Эфирдегі экранда элементтің атауы қысқартумен шығады: мысалы «4T» — төрт айналымды тулуп, «3A» — үш жарым айналымды аксель. Бұл белгілерді білу хаттаманы оқуды жеңілдетеді.

Нәтиже кестесін оқу

Ресми нәтиже кестесінде әр спортшының жалпы баллы, қысқа және еркін бағдарламадағы орны мен баллы беріледі. Толық хаттамада әр элементтің базалық құны, GOE және төрешілердің бағалары көрсетіледі. Мысалы, Михаил Шайдоров 2026 жылғы Олимпиадада жалпы 291,58 балл жинап, жарысты жеңді; бұл оның жеке рекорды болды. Осындай нәтижені түсіну үшін екі бағдарламаның баллын бөлек қараңыз: біреуінде орын төмен болса да, қосынды шешуші.

Бөлік Нені бағалайды
TES Элементтердің базалық құны мен орындалу сапасы (GOE)
PCS Композиция, ұсыну, сырғанау шеберлігі
Айыптар Құлау, уақыт, ереже бұзу
Жарыс нәтижесі Қысқа және еркін бағдарламаның қосындысы

Жеке, жұп және би жарыстары

Мәнерлеп сырғанау төрт түрден тұрады: ерлер мен әйелдердің жеке сырғанауы, жұптық сырғанау және мұз биі. Жұптық сырғанауда көтерулер, лақтырулар және синхронды секірулер бағаланады. Мұз биінде секіру жоқ, оның орнында қадамдар, айналулар және серіктестердің үйлесімі маңызды. Командалық жарыста елдің бірнеше спортшысы бірге ұпай жинайды. Әр түрдің өз элементтері мен компоненттерінің коэффициенті бар, сондықтан әртүрлі түрдің баллдарын тікелей салыстыруға болмайды.

Неге бағалар кейде дауға айналады

TES-тің бір бөлігі нақты ережеге негізделген, ал GOE мен PCS төрешілердің бағалауына байланысты. Сондықтан көрермен мен сарапшылардың көзқарасы бағамен сәйкес келмеуі мүмкін. Жүйе төрешілердің ең жоғары және ең төмен бағасын алып тастап, орташасын есептеу арқылы жеке пікірдің әсерін азайтады. Бокстағы ұқсас мәселе туралы төрешілер ұпайы туралы гидте жаздық.

Эфир мен кесте

Мәнерлеп сырғанау жарыстарында спортшылар белгілі бір ретпен шығады: соңғы топта ең жоғары рейтингті спортшылар. Сондықтан сізге керек спортшының шығу уақытын жарыстың ресми старт тізімінен тексеріңіз. Старт тізімін оқу тәсілі жеңіл атлетика туралы гидте сипатталған тәсілге ұқсас. Жарыс уақытын Қазақстан уақытына аудару үшін бөлек бетті қолданыңыз. Ресми ережелер ISU-дің ресми сайтында жарияланады.

Неге құлаған спортшы жеңуі мүмкін?

Егер оның бағдарламасының базалық құны жоғары болса және қалған элементтер сапалы орындалса, бір құлаудың айыбы мен төмен GOE-сі жалпы баллды шешуші түрде төмендетпеуі мүмкін.

Жұп пен би жарыстарында жүйе бірдей ме?

Негізгі қағида бірдей: TES, PCS және айыптар. Бірақ элементтердің түрлері мен компоненттердің коэффициенті әр түрде өзгеше.

Хаттамадағы «q» немесе «<» белгілері нені білдіреді?

Бұл секірудің айналымы толық емес екенін көрсетеді. Мұндай секірудің базалық құны немесе сапа бағасы төмендейді.

Эфир мен табло

Эфирде бағдарлама біткен соң спортшы «сүйіп әрі жылау» аймағына барып, бағаны күтеді. Экранда алдымен техникалық баға, содан кейін компоненттер мен айыптар, соңында жалпы балл және ағымдағы орын шығады. Кейде баға бірнеше минут кешігеді: техникалық бригада элементтерді бейнеден тексереді. Осы кезеңде хаттаманы ашсаңыз, қай элемент бағаны төмендеткенін бірден көресіз.

Жеке рекорд деген не?

Бұл спортшының ISU мойындаған жарыстардағы ең жоғары баллы. Ол қысқа бағдарлама, еркін бағдарлама және жалпы балл бойынша бөлек есептеледі.

Төрешілер саны қанша?

Ірі жарыстарда бірнеше төреші бағалайды, ал олардың ең жоғары және ең төмен бағасы алынып тасталады. Бұл жеке пікірдің әсерін азайтады.

Ерлер мен әйелдердің бағдарламасы бірдей ме?

Негізгі құрылым бірдей: қысқа және еркін бағдарлама. Бірақ міндетті элементтердің талаптары әр санатта өзгеше болуы мүмкін.

Басқа спорт түрлерінің ережелері «Басқа спорт түрлері» бөлімінде.

Бағалау жүйесі ISU-дің бағалау ережелері бойынша сипатталды. Михаил Шайдоровтың 2026 жылғы Олимпиададағы нәтижесі zakon.kz басылымының жарияланымы бойынша келтірілді.

Дәлсіздік байқадыңыз ба? Материалдың сілтемесін және дұрыс дереккөзді жіберіңіз.

Редакцияға хабарлау ↗