Жеңіл атлетикадағы старт тізімі — жарыстың «картасы». Онда спортшының аты, елі, жолағы, заплыв нөмірі және көбіне жеке рекорды мен маусымдағы үздік нәтижесі беріледі. Ал нәтиже кестесінде Q, q, DNF, DQ сияқты белгілер мен желдің жылдамдығы кездеседі. Бұл белгілерді түсінсеңіз, эфирде кімнің келесі кезеңге шығатынын, кімнің рекорд жаңартқанын және неге кейбір нәтижелер рекорд ретінде есептелмейтінін бірден көресіз. Бұл гидте старт тізімі мен нәтиже кестесін оқуды түсіндіреміз.
Старт тізімінің құрылымы
Жүгіру жарыстарында старт тізімі заплывтар бойынша бөлінеді. Әр заплывта спортшылар жолақтарға бөлінеді. Тізімде әр спортшының жанында көбіне PB — жеке рекорды, SB — маусымдағы үздік нәтижесі көрсетіледі. Бұл сандар спортшылардың деңгейін салыстыруға көмектеседі, бірақ жарыс нәтижесіне кепілдік бермейді. Секіру мен лақтыру жарыстарында старт тізімі әрекеттердің ретін көрсетеді.
Кезеңдер: іріктеу, жартылай финал, финал
Ірі жарыстарда спринт қашықтықтары бірнеше кезеңнен өтеді: іріктеу заплывтары, жартылай финал және финал. Ұзақ қашықтықтарда кезең аз. Келесі кезеңге өтудің екі жолы бар, және олар нәтиже кестесінде әртүрлі белгіленеді: үлкен Q — заплывтағы орны бойынша өтті, кіші q — уақыты бойынша өтті. Мысалы, «әр заплывтың алғашқы үшеуі және уақыты бойынша тағы екеуі» деген ереже болса, алғашқы үшеуі Q, ал қалған екеуі q деп белгіленеді.

Жолақтар
Спринт жарыстарының кейінгі кезеңдерінде ең жоғары нәтижелі спортшылар ортаңғы жолақтарға жеребе арқылы бөлінеді. Шеткі жолақтарда, әсіресе 200 және 400 метрде, бұрылыстың әсері басқаша: ішкі жолақтағы бұрылыс тікірек, ал сыртқы жолақтағы спортшы қарсыластарын көрмей жүгіреді. Сондықтан жолақ та спортшының тактикасына әсер етеді. Жүзудегі ұқсас тәртіпті жүзу туралы гидте түсіндірдік.
Ерте старт және реакция уақыты
Спринттегі старт электрондық жүйемен бақыланады. Спортшының реакция уақыты, яғни старт тапаншасынан кейін колодкаға қысым жасау уақыты, 0,100 секундтан аз болса, бұл ерте старт деп саналады. Қазіргі ережеде ерте старт жасаған спортшы бірден дисквалификацияланады, көпсайыс жарыстарын қоспағанда. Нәтиже кестесінде әр спортшының реакция уақыты көрсетіледі.
Жеңіл атлетика: үш сұрақ
Жел: неге кейбір нәтижелер рекорд емес
100 және 200 метрде, кедергілермен жүгіруде, ұзындыққа және үш қарғып секіруде желдің жылдамдығы өлшенеді. Арқадан соққан жел секундына 2,0 метрден асса, нәтиже есептеледі, бірақ рекорд ретінде мойындалмайды. Нәтиже кестесінде жел «+1,4» немесе «−0,3» деп көрсетіледі: оң сан — арқадан, теріс сан — қарсы жел. Сондықтан желі күшті күнгі жылдам уақытты рекордпен салыстыру дұрыс емес.
Нәтиже кестесіндегі басқа белгілер
| Белгі | Мағынасы |
|---|---|
| DNS | Стартқа шықпады |
| DNF | Мәреге жетпеді |
| DQ | Дисквалификация |
| NM | Секіру немесе лақтыруда есептелген әрекет жоқ |
| WR, NR, PB, SB | Әлем, ұлттық, жеке және маусымдық рекорд |
Секіру мен лақтыру
Секіру мен лақтыру жарыстарының финалында әр спортшыға алдымен үш әрекет беріледі. Үздік сегіз спортшы тағы үш әрекет алады. Нәтиже — ең жақсы әрекет. Биіктікке және сырықпен секіруде басқа тәртіп: әр биіктікке үш әрекет, ал үш рет қатарынан сәтсіз әрекет спортшыны жарыстан шығарады. Тең нәтижеде сәтсіз әрекеттер саны ескеріледі. Қазақстанның жеңіл атлетикадағы жетістіктерінің бірі — Ольга Рыпакованың 2012 жылғы Олимпиададағы үш қарғып секірудегі жеңісі.
Эстафета
Эстафетада команданың төрт спортшысы таяқшаны бір-біріне береді. 4 × 100 метрлік эстафетада таяқша 30 метрлік беру аймағында берілуі тиіс: аймақтан тыс берілсе, команда дисквалификацияланады. Старт тізімінде эстафета командасының құрамы көрсетіледі, бірақ ол соңғы сәтте өзгеруі мүмкін. 4 × 400 метрде бірінші кезеңнен кейін спортшылар ортақ жолға шығады, сондықтан жолақтар тек басында маңызды.
Көпсайыс
Көпсайыста спортшы бірнеше жарыс түрінде өнер көрсетеді: ерлер онсайыста екі күн бойы он түрде, әйелдер жетісайыста жеті түрде. Әр түрдегі нәтиже арнайы кесте бойынша ұпайға айналады, ал ұпайлардың қосындысы жеңімпазды анықтайды. Сондықтан көпсайыстың аралық нәтиже кестесінде уақыт пен метрден бөлек ұпайлар және жалпы орын көрсетіледі.
Марафон мен жол жарыстары
Жол жарыстарында жолақ жоқ, ал старт тізімінде спортшының нөмірі мен елі беріледі. Нәтиже кестесінде аралық уақыттар, мысалы әр бес шақырымдағы уақыт, көрсетіледі. Бұл жарыстың тактикасын түсінуге көмектеседі: кім бастан қарқынды көтерді, кім соңында жылдамдады.
Старт тізімі қашан жарияланады
Алғашқы кезеңнің старт тізімі әдетте жарыстың алдындағы күні жарияланады. Келесі кезеңдердің тізімі алдыңғы кезең аяқталған соң, бірнеше сағат ішінде шығады: өткен спортшылар жаңа заплывтар мен жолақтарға бөлінеді. Спортшы жарыстан бас тартса, тізім соңғы сәтте өзгеруі мүмкін, ал оның орны бос қалады. Сондықтан жарыс басталар алдында тізімді ресми бетте қайта тексеріңіз: ескі скриншот жаңартуларды көрсетпейді.
Кестені жоспарлау
Жеңіл атлетика жарысында бір уақытта бірнеше сектор жұмыс істейді: жүгіру жолында заплыв өтіп жатқанда, секторда секіру немесе лақтыру жалғасады. Сондықтан күн тәртібінде бір уақытқа бірнеше оқиға жазылады. Сізге керек спортшының жарысын табу үшін старт тізімінен оның заплыв нөмірін және сессиясын анықтаңыз. Бірнеше финалды бір күнге жоспарлау тәсілі көпспорттық жарыс туралы гидте, уақыт белдеуін аудару бөлек бетте. Ресми ережелер World Athletics ресми сайтында жарияланады.
Неге уақыты жылдам спортшы финалға шықпауы мүмкін?
Егер ол қатты заплывта орны бойынша өте алмаса, ал уақыт бойынша орындар толып қалса, келесі кезеңге шықпауы мүмкін. Сондықтан Q мен q ережесін әр кезеңде тексеріңіз.
Желді нәтиже рейтингке кіре ме?
Жарыс нәтижесі ретінде есептеледі, бірақ рекорд ретінде мойындалмайды. Кейбір статистикада ол бөлек белгіленеді.
PB мен SB-тің айырмасы неде?
PB — спортшының бүкіл мансабындағы үздік нәтижесі, ал SB — ағымдағы маусымдағы үздік нәтижесі.
Эфирді қалай қадағалаймыз
Жеңіл атлетика эфирі бір уақытта бірнеше секторды көрсетеді: жүгіру жолындағы финалдың арасында секіру немесе лақтыру әрекеттері қайталанады. Экранның бұрышында көбіне аралық нәтижелер мен ағымдағы орындар беріледі. Секіру жарысында спортшының барлық әрекеттері кестеде «x» — сәтсіз, «–» — өткізіп жіберді деген белгілермен көрсетіледі. Бұл белгілерді білсеңіз, финалдың барысын эфирсіз-ақ ресми нәтиже бетінен қадағалай аласыз.
Неге финалда кейде сегізден көп спортшы болады?
Ұзақ қашықтықтарда финалда спортшы саны көп болуы мүмкін, себебі олар жолақпен жүгірмейді. Спринтте финалда әдетте сегіз спортшы.
DNF спортшыға рейтинг ұпайын бере ме?
Жоқ. Мәреге жетпеген спортшы сол жарыстан нәтиже алмайды.
Басқа спорт түрлерінің ережелері «Басқа спорт түрлері» бөлімінде. Нәтиже белгілерінің жалпы сөздігі бөлек бетте.
Кезеңдер, Q мен q белгілері, ерте старт, жел шегі және секіру мен лақтыру тәртібі World Athletics ережелері бойынша сипатталды.
Дәлсіздік байқадыңыз ба? Материалдың сілтемесін және дұрыс дереккөзді жіберіңіз.
Редакцияға хабарлау ↗


