Бокстағы салмақ санаттары бір қарағанда қарапайым: әр санаттың жоғарғы шегі бар, боксшы сол шектен аспауы керек. Бірақ іс жүзінде бірнеше қиындық бар. Кәсіпқой бокс пен әуесқой бокстың санаттары әртүрлі, бір санат әр ұйымда әртүрлі аталады, шектер фунтпен белгіленіп, килограммға дөңгелектеп аударылады, ал кейбір санаттарды тек бір-екі ұйым ғана мойындайды. Бұл гидте кәсіпқой бокстағы негізгі санаттарды, атаулардың айырмасын, салмақ өлшеу тәртібін және санатты ресми дереккөзден тексеру жолын түсіндіреміз.
Кәсіпқой бокс: он жеті дәстүрлі санат
Төмендегі 17 санаттың шектері IBF чемпиондық жекпе-жек ережесінің 1-бөлімімен салыстырылды. Шектер фунтпен берілген, килограммға аударылған мәндер дөңгелектелген. Бұл барлық ұйымға ортақ толық тізім емес: WBC бриджервейтті де қолданады. Heavyweight жолынан басқа жолдарда санаттың жоғарғы шегі көрсетілген.
| Санат | Орыс тіліндегі атауы | Шегі, фунт | Шегі, кг |
|---|---|---|---|
| Minimumweight | минимальный | 105 | 47,6 |
| Light flyweight | первый наилегчайший | 108 | 49,0 |
| Flyweight | наилегчайший | 112 | 50,8 |
| Super flyweight | второй наилегчайший | 115 | 52,2 |
| Bantamweight | легчайший | 118 | 53,5 |
| Super bantamweight | второй легчайший | 122 | 55,3 |
| Featherweight | полулёгкий | 126 | 57,2 |
| Super featherweight | второй полулёгкий | 130 | 59,0 |
| Lightweight | лёгкий | 135 | 61,2 |
| Super lightweight | первый полусредний | 140 | 63,5 |
| Welterweight | полусредний | 147 | 66,7 |
| Super welterweight | первый средний | 154 | 69,9 |
| Middleweight | средний | 160 | 72,6 |
| Super middleweight | второй средний | 168 | 76,2 |
| Light heavyweight | полутяжёлый | 175 | 79,4 |
| Cruiserweight | первый тяжёлый | 200 | 90,7 |
| Heavyweight | тяжёлый | шектеусіз | 90,7-ден жоғары |
Қазақ тіліндегі спорт басылымдарында кейбір санаттардың қазақша атауы да қолданылады: мысалы, middleweight — орта салмақ, light heavyweight — жартылай ауыр салмақ, heavyweight — ауыр салмақ. Бірақ атаулар бір ізге түспегендіктен, біз кестеде ағылшын және орыс атауларын бердік: ресми хабарламалар мен рейтингтерде дәл осылар қолданылады.

Бір санат, әртүрлі атау
Ұйымдар бір санатты әртүрлі атайды. Мысалы, 140 фунтқа дейінгі санат WBC-те super lightweight деп аталса, IBF-те junior welterweight деп аталады. Ескі басылымдарда light welterweight атауы да кездеседі. Үшеуі де бір санат, бір шек. Сондықтан рейтинг пен жаңалықтарды оқығанда атауға емес, шекке қараңыз. Ұйымдардың өз санаттары мен рейтингтері ресми сайттарында, мысалы IBF-тің салмақ санаттары кестесінде жарияланады.
Бриджервейтті бөлек тексеріңіз. WBC-тің 2026 жылғы 16 сәуірдегі түсіндірмесінде 18 санат берілген: бриджервейттің жоғарғы шегі — 224 фунт, шамамен 101,6 кг. Сондықтан WBC ауыр салмағының төменгі шегін кестедегі IBF шегімен шатастырмаңыз. Титулдың қай ұйымға тиесілі екенін бокс рейтингі туралы гидте түсіндіреміз.
Салмақ өлшеу қалай өтеді
Ресми салмақ өлшеу әдетте жекпе-жектің алдындағы күні өтеді. Боксшы шектен асып кетсе, бірнеше салдар болуы мүмкін: оған салмақ тастауға қосымша уақыт берілуі, айыппұл салынуы немесе жекпе-жек күшін жоюы мүмкін. Титулдық жекпе-жекте шектен асқан чемпион белдігін таразыда жоғалтуы мүмкін, ал үміткер жеңсе де титул алмауы мүмкін. Нақты салдарды ұйымның ережесі мен жекпе-жек келісімі белгілейді.
IBF-тің екінші күнгі өлшеу кестесінде лимит әр санатқа бөлек берілген: мысалы, 147 фунттық санат үшін — 158, ал 200 фунттық санат үшін — 214 фунт. Демек, барлық боксшыға бірдей «10 фунт қосуға болады» деу дұрыс емес. IBF ережесінде бұл өлшеу әдетте жекпе-жек күні 08:00–10:00 аралығында өтеді; ауыр салмақтағы чемпиондық және титул біріктіру жекпе-жектері одан босатылады.
- Келісілген салмақ (catchweight) — екі боксшы стандарт санаттан тыс бір шекке келісуі мүмкін. Титулдың ойналуы нақты ұйымның рұқсаты мен жекпе-жек шарттарына байланысты; catchweight атауының өзі бұл сұраққа жауап бермейді.
- Санат ауыстыру — боксшылар мансап барысында жоғары санатқа көтеріледі. Бірнеше санатта чемпион болу ерекше жетістік саналады.
Салмақ санаттары: үш сұрақ
Салмақ неге соншалықты маңызды
Боксшылар көбіне өз табиғи салмағынан төмен санатта шығады: салмақ өлшеуге дейін бірнеше килограмм тастап, өлшеуден кейін қайта қосады. Нәтижесінде рингке шыққан боксшы ресми шектен ауыр болуы мүмкін. Бұл тәжірибе денсаулыққа қауіпті, сондықтан кейбір ұйымдар жекпе-жек күнгі салмақты бақылайды. Көрермен үшін маңызды салдар: бір санаттағы екі боксшының рингтегі салмағы, бойы мен қол ұзындығы едәуір өзгеше болуы мүмкін. Жекпе-жек алдындағы статистикада бой мен қол ұзындығы бекер көрсетілмейді.
Әйелдер боксындағы санаттар
Әйелдер кәсіпқой боксында да негізінен осы санаттар мен шектер қолданылады, ал IBF-тің 2026 жылғы әйелдер боксы ережесінде атомвейт үшін 102 фунттық, шамамен 46,3 кг шек көрсетілген. Кейбір ауыр санаттарда әйелдер чемпионаты өткізілмеуі мүмкін, себебі ол санаттарда боксшылар саны аз. Әйелдер жекпе-жегінің раунд форматы ерлерден өзгеше болуы мүмкін; ол туралы бокс жекпе-жегінің ұзақтығы туралы гидте жаздық.
Жанкүйер үшін салмақ санаты жекпе-жекті түсінудің кілті. Жеңіл санаттарда жылдамдық пен соққы саны жоғары, ал ауыр санаттарда әр соққының күші жекпе-жекті бір сәтте шешуі мүмкін. Сондықтан бір санаттағы рекордты басқа санаттағы рекордпен тікелей салыстыру дұрыс емес.
Әуесқой бокс: басқа санаттар
Олимпиадалық және әуесқой бокстың санаттары кәсіпқой бокстан өзгеше: олар килограммен белгіленеді, саны аз және шектері басқа. Сонымен қатар ерлер мен әйелдердің санаттары бөлек. Әуесқой бокстағы санаттар халықаралық федерацияның шешімімен өзгеріп отырады, сондықтан нақты турнирдің санаттарын ұйымдастырушы федерацияның регламентінен тексеріңіз. Кәсіпқой кестені әуесқой жарысқа қолданбаңыз.
Салмақты жаңалықтан қалай тексереміз
Жаңалықта боксшының санаты көрсетілсе, үш нәрсеге назар аударыңыз. Біріншісі — кәсіпқой ма, әуесқой ма. Екіншісі — қай ұйымның атауы қолданылған. Үшіншісі — жекпе-жек стандарт санатта ма, әлде келісілген салмақта ма. Ресми салмақ өлшеу нәтижесі промоутердің немесе ұйымның хабарламасында жарияланады. Кешті жоспарлау үшін бокс кестесі туралы гидті қараңыз: салмақ өлшеу күні кештің карды нақтыланады.
Салмақ өлшеуді эфирден көруге бола ма?
Ірі кештерде ресми немесе салтанатты салмақ өлшеу ұйымдастырушының ресми арналарында көрсетіледі. Ресми салмақ нәтижесі де сол жерде жарияланады.
Боксшы санатын ауыстырса, рейтингтегі орны сақтала ма?
Жоқ. Рейтинг әр санатта бөлек жүргізіледі. Жаңа санатқа көшкен боксшы ол санаттың рейтингіне жекпе-жек нәтижелері бойынша қайта енеді, бірақ танымал боксшыны ұйым бірден жоғары орынға қоюы мүмкін.
Неге килограмм көрсеткіші әр сайтта сәл өзгеше?
Шектер фунтпен белгіленеді, ал килограммға аударғанда әр сайт әртүрлі дөңгелектейді. Ресми шек — фунттағы сан.
Ауыр салмақта жоғарғы шек бар ма?
Жоғарғы шек жоқ. Төменгі шек ұйымға байланысты: кестедегі IBF жүйесінде ауыр салмақ 200 фунттан жоғары, ал WBC жүйесінде аралық бриджервейт санаты бар. Нақты жекпе-жектің ұйымын тексеріңіз.
Бокс пен ММА туралы басқа гидтер «Бокс және ММА» бөлімінде. Нәтиже белгілерін KO мен TKO туралы гидте түсіндірдік.
Салмақ кестесі, бриджервейт және қосымша өлшеу ережелері 16.11.2026 күні жоғарыда көрсетілген IBF пен WBC құжаттарымен салыстырылды. Килограммдағы мәндер дөңгелектелген; нақты жекпе-жекте тиісті ұйым мен жергілікті комиссияның талаптары қолданылады.
Дәлсіздік байқадыңыз ба? Материалдың сілтемесін және дұрыс дереккөзді жіберіңіз.
Редакцияға хабарлау ↗

