Биатлондағы айып жарыстың түріне қарай мүлде басқаша беріледі. Бір жарыста әр мүлт үшін 150 метрлік айып шеңберін жүгіру керек, екіншісінде уақытқа бір минут қосылады, үшіншісінде 45 секунд, ал эстафетада алдымен қосымша оқтар бар. Сондықтан бір биатлоншының «екі мүлт жіберді» деген нәтижесі жарыстың түріне қарай әртүрлі салдар береді. Бұл гидте Халықаралық биатлон одағының (IBU) жарыс түрлерін, айыптың әр түрін және нәтиже кестесіндегі атыс белгілерін түсіндіреміз.
Атыс: 50 метр, бес нысана
Биатлоншы шаңғымен жүгіріп, атыс алаңына келеді және 50 метр қашықтықтағы бес нысанаға атады. Атыс жатып немесе тұрып орындалады. Жатып атқандағы нысана кішірек, ал тұрып атқандағы нысана үлкенірек, бірақ тұрып ату тұрақсыздық пен тыныс алудың әсерінен қиынырақ. Әр мүлт айыпқа әкеледі, ал айыптың түрі жарыстың түріне байланысты. Ресми ережелер IBU-дің ресми сайтында жарияланады.
Айып шеңбері: 150 метр
Спринт, қуғын, жаппай старт және эстафеталарда әр мүлт үшін биатлоншы 150 метрлік айып шеңберін жүгіреді. Бір айып шеңбері шамамен жиырма-отыз секунд алады, ал нақты уақыт биатлоншының жылдамдығы мен трассаға байланысты. Аралас жекелей эстафета мен супер спринтте айып шеңбері қысқарақ, 75 метр.
Уақыт айыбы: 1 минут немесе 45 секунд
Жеке жарыста айып шеңбері жоқ: әр мүлт үшін жалпы уақытқа бір минут қосылады. Ерлер үшін бұл жарыс 20 шақырым, әйелдер үшін 15 шақырым, төрт атыспен. Сондықтан жеке жарыста атыс дәлдігі ерекше маңызды: бір мүлт бір минутқа тең, ал бұл айып шеңберінен әлдеқайда көп. Қысқартылған жеке жарыста ерлер 15, әйелдер 12,5 шақырым жүгіреді, ал әр мүлт үшін 45 секунд қосылады.

Эстафета: үш қосымша оқ
Эстафеталарда әр атыста биатлоншыға бес оқтан бөлек үш қосымша оқ беріледі. Олар қолмен бір-бірден оқталады, сондықтан уақыт алады. Бес нысананың бәрін сегіз оқпен жабу мүмкін болмаса, жабылмаған әр нысана үшін айып шеңбері жүгіріледі. Эстафета нәтижесінде көбіне «0+2» деген белгі кездеседі: айып шеңбері жоқ, бірақ екі қосымша оқ жұмсалды.
| Жарыс түрі | Ерлер / әйелдер | Атыс | Мүлт үшін |
|---|---|---|---|
| Спринт | 10 / 7,5 км | 2 | 150 м шеңбер |
| Қуғын | 12,5 / 10 км | 4 | 150 м шеңбер |
| Жеке жарыс | 20 / 15 км | 4 | +1 минут |
| Қысқартылған жеке | 15 / 12,5 км | 4 | +45 секунд |
| Жаппай старт | 15 / 12,5 км | 4 | 150 м шеңбер |
| Эстафета | 4 × 7,5 / 4 × 6 км | әр кезеңде 2 | 3 қосымша оқ, сосын шеңбер |
Биатлон айыбы: үш сұрақ
Нәтиже кестесіндегі атыс белгілері
Нәтиже кестесінде әр биатлоншының атысы бөлек көрсетіледі: мысалы, «0+1+0+2» төрт атыстың әрқайсысындағы мүлт санын білдіреді, барлығы үш мүлт. Жалпы мүлт саны көбіне бөлек бағанда беріледі. Эстафетада «0+1 0+3» сияқты жазу кездеседі: бірінші сан — айып шеңбері, екінші сан — жұмсалған қосымша оқ. Бұл белгілерді білсеңіз, биатлоншының уақыты қай жерде жоғалғанын бірден түсінесіз.
Қуғын: спринттің жалғасы
Қуғын жарысының старты спринт нәтижесіне негізделеді: спринт жеңімпазы бірінші шығады, ал қалғандары одан спринттегі айырмасымен стартқа шығады. Демек қуғын жарысында мәреге бірінші келген биатлоншы жарыстың жеңімпазы. Мұнда айып шеңбері тікелей көрінеді: шеңберге кірген биатлоншы позициясын жоғалтады. Жаппай стартта да барлығы бірге стартқа шығады, сондықтан мәрелік орын нәтижені анықтайды.
Жел мен атыс
Атыс алаңында жел ең үлкен қиындықтардың бірі. Нысаналардың жанында желдің бағытын көрсететін жалаушалар тұрады, ал биатлоншылар оқ ату алдында көздеуішті желге қарай түзетеді. Желді күні мүлттер көбейеді, сондықтан нәтижелер біркелкі болмайды: ерте шыққан биатлоншы желсіз жағдайда, кеш шыққан қатты желде атуы мүмкін. Бұл спринт пен жеке жарыстың нәтижесіне едәуір әсер етеді, ал жаппай стартта барлығы бір жағдайда атады.
Әлем кубогының ұпайлары
Әр жарыстағы орын үшін Әлем кубогының ұпайлары беріледі: жеңімпаз ең көп ұпай алады, ал ұпай алдыңғы орындардағыларға ғана беріледі. Маусым бойы жинақталған ұпайлар жалпы есепті құрайды, ал оның көшбасшысы сары нөмір киеді. Жарыс түрлері бойынша бөлек есептер де жүргізіледі. Сондықтан бір жарыстағы жоғары орын маусымдық күреске де әсер етеді.
Қуғын жарысының старт тізімін оқу
Қуғын жарысының старт тізімінде әр биатлоншының жанында старт айырмасы тұрады: мысалы «+0:15» немесе «+1:02». Бұл сан спринттегі жеңімпаздан қалған уақыт, ал биатлоншы дәл сонша кешігіп стартқа шығады. Демек старт тізімі спринт нәтижесінің жалғасы. Жарыс барысында айып шеңберлері бұл айырманы өзгертеді: спринтте артта қалған дәл ататын биатлоншы қуғында бірнеше орын көтерілуі мүмкін.
Эфирді қалай қадағалаймыз
Биатлон эфирінде атыс кезінде экранда нысаналар көрсетіледі: жабылған нысана ақ, мүлт қара болып қалады. Атыстан кейін экранда биатлоншының ағымдағы орны мен айыптары шығады. Жарыстардың уақытын Қазақстан уақытына аудару үшін уақыт белдеуін аудару бетін қолданыңыз. Эфирді табу тәртібі хоккей эфирі туралы гидте сипатталған тәсілмен бірдей: құқық иесін нақты жарыс үшін тексереміз.
Неге жеке жарыста айып уақыт түрінде беріледі?
Бұл жарыстың дәстүрлі форматы: ол атыс дәлдігін ерекше бағалайды. Бір минуттық айып айып шеңберінен әлдеқайда ауыр.
Қосымша оқ жеке жарыстарда бар ма?
Жоқ. Қосымша оқтар тек эстафеталарда беріледі. Жеке жарыстарда әр атыста тек бес оқ.
Атыс алаңында биатлоншы қанша уақыт тұрады?
Үздік биатлоншылар бес оқты жиырма-отыз секундта атады. Тұрып ату көбіне жатып атудан сәл ұзағырақ.
Биатлонды жаңа бастаған көрерменге
Биатлонды түсінудің ең жақсы тәсілі — жарыстың түрін біліп алу. Спринт пен жеке жарыста биатлоншылар бөлек-бөлек шығады, сондықтан көшбасшы аралық уақыттар арқылы анықталады. Қуғын мен жаппай стартта кім алда келе жатса, сол жеңіске жақын. Эстафетада командалардың алмасу кезеңдерін бақылаңыз. Атыс алаңындағы әр мүлт эфирде бірден көрінеді, сондықтан жарыстың шешуші сәттері көбіне атыста болады.
Айып шеңберін өткізіп жіберсе не болады?
Жүгірілмеген әр айып шеңбері үшін қатаң уақыт айыбы беріледі. Бұл сирек болады, бірақ ереже қатаң.
Биатлоншылар неге жатып та, тұрып та атады?
Екі позиция биатлоншының әртүрлі дағдысын сынайды: жатып атқанда дәлдік, тұрып атқанда тепе-теңдік пен тыныс алуды бақылау маңызды.
Басқа спорт түрлерінің ережелері «Басқа спорт түрлері» бөлімінде. Нәтиже белгілерінің жалпы сөздігі бөлек бетте.
Жарыс түрлері, қашықтықтар, атыс саны және айып түрлері IBU-дің жарыс форматтары туралы ресми сипаттамасы бойынша келтірілді.
Дәлсіздік байқадыңыз ба? Материалдың сілтемесін және дұрыс дереккөзді жіберіңіз.
Редакцияға хабарлау ↗


