Баскетбол қанша минут ойналатыны қай ереже бойынша ойнайтынына байланысты. Халықаралық баскетбол федерациясының (FIBA) ережесінде матч 40 минут, ал NBA-да 48 минут. Екеуі де «таза уақыт», яғни сағат әр ысқырықта тоқтайды, сондықтан матч нақты сағатпен әлдеқайда ұзақ созылады. Бұл гидте ширектердің құрылымын, үзілістерді, овертаймды, FIBA мен NBA-ның айырмасын және көрерменге матчқа қанша уақыт жоспарлау керектігін түсіндіреміз.
FIBA ережесі: төрт ширек, 10 минуттан
FIBA ережесімен өтетін матч төрт ширектен тұрады, әрқайсысы 10 минут. Бірінші мен екінші ширектің, үшінші мен төртінші ширектің арасында екі минуттық үзіліс, ал екінші мен үшінші ширектің арасында, яғни ойынның ортасында, 15 минуттық үзіліс болады. Әлем чемпионаты, Олимпиада, Еуропа мен Азияның турнирлері, сондай-ақ ұлттық чемпионаттардың көбі осы ережемен өтеді. Ресми ережелер FIBA-ның ресми сайтында жарияланады.
Сағат доп ойыннан шыққан сайын, ереже бұзылғанда, тайм-аут кезінде және айып лақтыруы кезінде тоқтайды. Ширектің соңғы минуттарында, әсіресе есеп тең болғанда, тоқтаулар жиілейді: командалар тайм-аут алады, ал қорғаушылар сағатты тоқтату үшін әдейі ереже бұзады. Сондықтан табло көрсеткен соңғы екі минут нақты сағатпен он минутқа созылуы мүмкін.
NBA ережесі: төрт ширек, 12 минуттан
NBA-да ширек 12 минут, сондықтан негізгі уақыт 48 минут. Ойынның ортасындағы үзіліс те 15 минут шамасында, ал тайм-аут саны мен ұзақтығы FIBA-дан өзгеше. Телевизиялық үзілістер NBA матчының нақты ұзақтығын едәуір арттырады: көрерменге ойын шамамен екі жарым сағатқа созылады. АҚШ-тың студенттер лигасында ер адамдардың ойыны тіпті басқаша, екі жартыдан тұрады, сондықтан кез келген ойынның форматын бөлек тексеріңіз.

Овертайм: тең есеп болмайды
Баскетболда тең нәтиже жоқ. Негізгі уақыт тең аяқталса, бес минуттық овертайм ойналады. Ол да тең бітсе, келесі бес минуттық овертайм басталады және жеңімпаз анықталғанша жалғаса береді. FIBA ережесінде әр овертайм алдында екі минуттық үзіліс бар. Кейбір турнирлерде, мысалы екі ойындық сериялар болса, ереже басқаша болуы мүмкін, бірақ кәдімгі матчта овертайм міндетті.
| Көрсеткіш | FIBA | NBA |
|---|---|---|
| Ширек | 4 × 10 минут | 4 × 12 минут |
| Негізгі уақыт | 40 минут | 48 минут |
| Ойын ортасындағы үзіліс | 15 минут | шамамен 15 минут |
| Овертайм | 5 минут | 5 минут |
| Шабуыл уақыты | 24 секунд | 24 секунд |
24 секунд ережесі
Екі ережеде де шабуылдаушы командаға доп алған сәттен бастап 24 секунд беріледі: осы уақыт ішінде себетке лақтыру жасалып, доп себеттің шеңберіне тиюі керек. Әйтпесе доп қарсыласқа беріледі. Лақтырудан кейін доп шеңберге тиіп, шабуылдаушы команда допты қайта алса, сағат 14 секундқа қайта қойылады. Бұл ереже ойынның жылдамдығын сақтайды және командаларға уақытты созуға мүмкіндік бермейді.
Баскетбол уақыты: үш сұрақ
Тайм-аут пен соңғы минуттар
FIBA ережесінде командаға бірінші жартыда екі, екінші жартыда үш тайм-аут беріледі, бірақ төртінші ширектің соңғы екі минутында олардың екеуінен артығын алуға болмайды. Әр овертаймда тағы бір тайм-аут бар. NBA-да тайм-аут жүйесі басқа, ал телевизиялық үзілістер қосымша. Соңғы минуттардағы тайм-аут пен әдейі ереже бұзу ойынның ең қызық, бірақ ең ұзақ кезеңі. Көрерменге бұл кезеңді жоспарлағанда резерв қалдыру маңызды.
Тоқтаулар нақты уақытты қалай ұзартады
Баскетболда сағат жиі тоқтайды: доп алаңнан шыққанда, ереже бұзылғанда, айып лақтыруында, тайм-аутта және төрешілер эпизодты бейнеден тексергенде. Ойынның басында бұл тоқтаулар қысқа, ал соңғы екі минутта олар ерекше жиілейді. Ұтылып жатқан команда сағатты тоқтату үшін қарсыласқа әдейі ереже бұзады, ал ұтып жатқан команда айып лақтыруларын орындайды. Нәтижесінде таблодағы екі минут нақты сағатпен он минуттан асуы мүмкін. Тығыз матчтың соңын көргіңіз келсе, осы уақытты жоспарыңызға қосыңыз.
3×3 баскетбол
Олимпиадалық бағдарламадағы 3×3 баскетбол мүлде басқа форматта өтеді: бір себетке ойналады, әр командада алаңда үш ойыншы, ал ойын 10 минутқа немесе бір команда 21 ұпай жинағанша жалғасады. Шабуыл уақыты 12 секунд. Сондықтан 3×3 ойыны өте қысқа әрі жылдам, ал турнир күніне ондаған матч өтеді. Кестеде «3×3» белгісін көрсеңіз, кәдімгі баскетболдың уақыт ережелерін қолданбаңыз.
Матчқа қанша уақыт жоспарлау керек
FIBA ережесімен өтетін матч нақты сағатпен әдетте шамамен бір жарым-екі сағатқа созылады. NBA матчы көбіне екі жарым сағат шамасында. Овертайм болса, тағы 15–20 минут қосыңыз. Аренаға баратын болсаңыз, кіру мен шығу уақытын да есептеңіз. Матч күнін жоспарлау тәсілі бөлек гидте, ал футбол мен хоккей матчтарының ұзақтығымен салыстыру хоккей туралы гидте және футбол туралы гидте.
NBA матчтарының Қазақстан уақыты
NBA матчтары Солтүстік Америкада өтеді, сондықтан Қазақстанда таңғы сағаттарға түседі. Шығыс жағалаудағы кешкі матч Астанада келесі күннің таңы, ал батыс жағалаудағы матч одан да кеш. Уақытты аудару үшін уақыт белдеуін аудару бетін пайдаланыңыз. Эфирді табу тәртібі кез келген спорт түрінде бірдей: құқық иесін нақты турнир үшін тексереміз; тәсілі хоккей эфирі туралы гидте сипатталған.
Кесте мен нәтижені оқу
Баскетбол нәтижесі ширектер бойынша жиі беріледі: мысалы, «85:79 (20:18, 22:25, 21:17, 22:19)». Бұл әр ширектің есебін көрсетеді және ойынның қай кезеңде шешілгенін түсінуге көмектеседі. Овертаймы бар матчта нәтиженің жанында «OT» белгісі тұрады. Қысқартулар туралы сөздікте жаздық.
Неге NBA-да ширек ұзағырақ?
Бұл лиганың тарихи ережесі. FIBA мен NBA ережелері көп жағынан жақындады, бірақ ширек ұзақтығы әлі өзгеше.
Жасөспірімдер баскетболында да 10 минут па?
Әрдайым емес. Жас санаттарында ширек қысқа болуы мүмкін. Нақты жарыстың ережесін ұйымдастырушыдан тексеріңіз.
Овертайм санына шек бар ма?
Жоқ. Жеңімпаз анықталғанша бес минуттық овертаймдар жалғаса береді.
Әйелдер баскетболында уақыт басқаша ма?
FIBA ережесімен өтетін әйелдер матчы ерлердікімен бірдей: төрт ширек, 10 минуттан. Әйелдердің кәсіпқой лигаларының өз ережесі болуы мүмкін, сондықтан нақты лиганы тексеріңіз.
Ұпай қалай беріледі?
Үш ұпайлық сызықтың сыртынан лақтырылған доп 3 ұпай, сызықтың ішінен 2 ұпай, айып лақтыруы 1 ұпай береді.
Неге NBA ойыны нақты уақытпен ұзағырақ?
Ширектің өзі ұзағырақ, ал телевизиялық үзілістер мен тайм-ауттар көбірек. Сондықтан 48 минуттық ойын көрерменге шамамен екі жарым сағат алады.
Басқа спорт түрлерінің ережелері «Басқа спорт түрлері» бөлімінде.
Ширек ұзақтығы, үзілістер, овертайм және шабуыл уақыты FIBA-ның ресми баскетбол ережелері мен NBA-ның жарияланған ережелері бойынша сипатталды. Матчтың нақты ұзақтығы — шамамен бағдар.
Дәлсіздік байқадыңыз ба? Материалдың сілтемесін және дұрыс дереккөзді жіберіңіз.
Редакцияға хабарлау ↗


