Қазақстан спорты. Уақыт — UTC+5.Редакциялық қағидалар ↗
Хоккей

Хоккейдегі айып минуттары: кіші және үлкен айып, көпшілік пен азшылық, гол соғылғанда айыптың аяқталуы

Айып түрлері мен ұзақтығы, алаңдағы күш арақатынасы және гол соғылғанда айыптың не болатыны.

Авторлық графика: көпшілік белгісі көрсетілген табло
Авторлық иллюстрация. Нақты оқиғаның фотосуреті емес.

Хоккейдегі айып минуттары ойынның барысын футболдағы сары карточкадан әлдеқайда күшті өзгертеді. Айып алған ойыншы айып орындығына отырады, ал оның командасы бірнеше минут бойы алаңда азшылықта ойнайды. Дәл осы минуттарда голдың едәуір бөлігі соғылады. Бұл гидте айып түрлерін, көпшілік пен азшылықтың қалай есептелетінін, гол соғылғанда айыптың не болатынын және табло мен статистикадағы белгілерді қалай оқу керектігін түсіндіреміз.

Айып түрлері және ұзақтығы

Халықаралық хоккей федерациясының ресми ережелерінде айыптың бірнеше түрі бар. Ең жиі кездесетіні — кіші айып: ойыншы екі минутқа алаңнан шығады және бұл уақытта оның орнына басқа ойыншы шыға алмайды. Ереже бойынша қақпашы кіші айыпты өзі өтемейді: оның орнына бапкер таңдаған далалық ойыншы айып орындығына отырады.

  • Командалық кіші айып — нақты бір ойыншыға емес, командаға беріледі, мысалы алаңда ойыншы саны артық болғанда. Оны да бапкер таңдаған ойыншы өтейді, ұзақтығы екі минут.
  • Екі еселенген кіші айып — 2+2 минут, яғни төрт минут. Ол ережеде бөлек аталған, қауіптілігі жоғары бұзушылықтар үшін беріледі.
  • Үлкен айып — бес минут. Ауыр бұзушылықтар үшін беріледі және жиі ойыннан шеттетумен қатар жүреді.
  • Тәртіптік айып — он минут. Ойыншы алаңнан шығады, бірақ команда азшылықта қалмайды: оның орнына басқа ойыншы шыға алады.
  • Ойын соңына дейінгі шеттету мен матч айыбы — ойыншы ойынға қайта оралмайды, ал команданың азшылықта қанша уақыт ойнайтыны айыптың түріне байланысты.

Нақты бұзушылықтың қай айыпқа жататынын төреші шешеді. Ережелер жиынтығы жиі жаңартылады, сондықтан даулы эпизодты түсіну үшін сол маусымға арналған ресми мәтінді қараңыз.

Кіші айыпқа әкелетін жиі бұзушылықтар

Эфирде түсініктемешілер бұзушылықтың атауын көбіне орыс немесе ағылшын тілінде айтады. Ең жиі кездесетіндері мыналар:

  • Ұстау — қарсыласты қолмен немесе таяқпен ұстап, қозғалысын тежеу.
  • Таяқпен ілу — таяқтың ілмегімен қарсыласты тежеу немесе құлату.
  • Таяқпен соғу — қарсыластың денесіне немесе таяғына таяқпен ұру.
  • Аяқ шалу — таяқпен, аяқпен немесе денемен қарсыласты құлату.
  • Кедергі жасау — шайбасы жоқ ойыншыға заңсыз тосқауыл қою.
  • Ойынды кешіктіру — мысалы, шайбаны әдейі ойыннан шығару немесе қақпаны әдейі жылжыту.
  • Алаңдағы артық ойыншы — ауысу кезінде алаңда рұқсат етілгеннен көп ойыншы болса, командаға кіші айып беріледі.

Бұзушылықтың ауырлығына қарай дәл осы әрекет үлкен айыпқа да әкелуі мүмкін, әсіресе қарсылас жарақат алса. Шешімді алаңдағы төрешілер қабылдайды, ал кейбір эпизодтар бейнетексеру арқылы қайта қаралады.

Көпшілік пен азшылық: алаңдағы арақатынас

Команда толық құраммен бес далалық ойыншы мен қақпашыны алаңға шығарады. Бір ойыншы айыпқа отырса, арақатынас бес-төрт болады: бір команда көпшілікте (ағылшынша power play), екіншісі азшылықта (penalty kill) ойнайды. Екі ойыншы бір уақытта айып өтесе, бес-үш болады. Бір команда алаңда үш далалық ойыншыдан аз қалмайды: үшінші айып берілсе, оның уақыты алдыңғы айыптардың бірі біткенше кейінге қалдырылады.

Екі командаға бір уақытта кіші айып берілсе, олар бірін-бірі теңестіреді және ешқайсысы азшылықта қалмайды. Мұндай жағдайда алаңда төрт-төрттен ойнау мүмкін. Үш-үштен ойналатын овертаймда айып алған команданың қарсыласы алаңға төртінші ойыншыны шығарады. Овертайм ережелерін бөлек гидте түсіндірдік.

Хоккейдегі айып түрлерін ұзақтығы мен гол соғылғандағы салдары бойынша салыстыратын кесте
Гол соғылғанда кіші айып аяқталады, үлкен айып толық өтеледі.

Гол соғылса айып не болады

Бұл ереже жаңа көрерменді жиі шатастырады. Азшылықтағы команда кіші айыптың салдарынан гол жіберсе, сол кіші айып бірден аяқталады және ойыншы алаңға оралады. Екі кіші айып қатар жүріп жатса, қалған уақыты азырақ айып аяқталады. Екі еселенген кіші айыпта гол тек ағымдағы екі минуттық бөлікті аяқтайды. Ал үлкен айып гол соғылса да толық бес минут өтеледі, сондықтан команда сол уақыт ішінде бірнеше гол жіберуі мүмкін.

Тағы бір маңызды нюанс: буллит арқылы соғылған гол айып өтеп отырған ойыншыны босатпайды. Ал айып тағайындалған, бірақ ойын әлі тоқтамаған кезде, яғни кешіктірілген айып кезінде қарсылас гол соқса, кіші айып әдетте өтелмейді.

Айып Ұзақтығы Қарсылас гол соқса
Кіші айып 2 минут Аяқталады
Екі еселенген кіші айып 2 + 2 минут Ағымдағы бөлігі аяқталады
Үлкен айып 5 минут Толық өтеледі
Тәртіптік айып 10 минут Команда азшылықта емес

Кешіктірілген айып: төрешінің көтерілген қолы

Бұзушылық жасалған сәтте шайба зардап шеккен команданың бақылауында болса, төреші ойынды бірден тоқтатпайды: ол қолын жоғары көтереді. Ойын бұзушылық жасаған команданың ойыншысы шайбаға тигенше жалғасады. Осы секундтарда шабуылдаушы команда қақпашысын алып, алтыншы далалық ойыншыны шығарады, өйткені шайбаны жоғалтса да ойын бірден тоқтайды. Көрермен үшін белгі қарапайым: төрешінің көтерілген қолын және бос қақпаны көрсеңіз, айып әлі тағайындалмаған, бірақ жақын.

QUICK CHECK

Айып минуттары: үш сұрақ

Табло мен статистикадағы белгілер

Табло бұрышында айып өтеп отырған ойыншының нөмірі мен қалған уақыты кері санақпен көрсетіледі. Хаттамада айып уақыты ойынның жалпы уақытымен жазылады; оны оқу тәсілін период туралы мақалада түсіндірдік. Статистикада бірнеше қысқарту бар: PIM — айып минуттарының жиыны, PPG — көпшілікте соғылған гол, SHG — азшылықта соғылған гол.

Командалардың көпшілік пен азшылықтағы тиімділігі пайызбен беріледі. Көпшілікте ойнау тиімділігі — көпшілікте соғылған голдардың көпшілікке шығу санына қатынасы. Мысалы, команда жиырма рет көпшілікте ойнап, төрт гол соқса, тиімділік 20%. Азшылықтағы ойын көрсеткіші керісінше есептеледі: жиырма рет азшылықта ойнап, үш гол жіберген команданың көрсеткіші 85%. Бұл сандар оқу мысалы; нақты команданың көрсеткішін лиганың ресми статистикасынан қараңыз. Басқа көрсеткіштер хоккей статистикасы туралы гидте.

Айып ойын уақытына қалай әсер етеді

Айып көп болған ойын ұзағырақ созылады: әр бұзушылықтан кейін ойын тоқтайды, ал бет-бетке ойнату саны артады. Аренаға баратын немесе кешкі эфирді жоспарлайтын болсаңыз, бұл факторды ескеріңіз. Жалпы уақытты есептеу тәсілін хоккей матчының ұзақтығы туралы гидте көрсеттік.

Футболдағы қызыл карточканың хоккейде баламасы бар ма?

Тікелей балама жоқ. Ойыншыны ойыннан шеттету бар, бірақ команданың азшылықта қанша уақыт ойнайтыны айыптың түріне байланысты, ал футболдағыдай ойынның соңына дейін бір ойыншыға кем қалу міндетті емес.

Айыпты неге кейде басқа ойыншы өтейді?

Командалық айыпты немесе қақпашыға берілген айыпты бапкер таңдаған далалық ойыншы өтейді. Бұл ереже бойынша қалыпты жағдай.

Айып орындығы мен запастағылар орындығы бір жерде ме?

Жоқ. Айып орындығы бөлек, әдетте хатшылық үстелінің жанында, командалардың орындықтарына қарама-қарсы жақта орналасады. Айып біткенде ойыншы алаңға бірден шығады және бірден ойынға қатыса алады, сондықтан ол кейде қарсылас қорғанысының артында қалып, қарсы шабуылға шығады.

Хоккей ережелерінің басқа түсіндірмелері «Хоккей» бөлімінде.

Айып түрлері мен кіші айыптың голдан кейін аяқталуы IIHF-тің 2026/27 жылғы ресми ережелері бойынша сипатталды. Лигалардың өз регламентінде қосымша ерекшеліктер болуы мүмкін. Пайыздық есептеулер — оқу мысалы.

Дәлсіздік байқадыңыз ба? Материалдың сілтемесін және дұрыс дереккөзді жіберіңіз.

Редакцияға хабарлау ↗