Қазақстан спорты. Уақыт — UTC+5.Редакциялық қағидалар ↗
Футбол

Пенальти сериясы қалай өтеді: бес соққы ережесі, ерте жеңіс, тең есептен кейінгі соққылар және қақпашы

Серия неге он соққыға жетпей бітеді, тең болса не болады? Ережелер, мысалдар және интерактивті симулятор.

Авторлық графика: Пенальти сериясы қалай өтеді: бес соққы, теңдік және ерте жеңіс
Авторлық иллюстрация. Нақты матчтың фотосуреті емес.

Пенальти сериясы қалай өтеді деген сұрақ көбіне ойынның ең тартысты кезінде туындайды. Неге кейде он соққы түгел орындалмайды? Ал неге алғашқы бесеуден кейін бір команданың голы бірден жеңіс әкелмейді? Жауап есепке ғана емес, екі жақтың қанша соққы жасағанына және қанша мүмкіндігі қалғанына байланысты.

Тәртіптің бастапқы көзі — IFAB ережесінің жеңімпазды анықтау бөлімі. Матч ішіндегі пенальти рәсімі 14-ережеде түсіндіріледі. Бұл гид негізгі логиканы көрсетеді; нақты даулы соққының заңдылығын толық хаттамасыз бағаламайды.

Ойын ішіндегі пенальти мен матчтан кейінгі серия

Матч жүріп жатқан кезде берілген пенальти — ойын эпизоды. Оның нәтижесі матч есебіне әсер етеді. Ал жеңімпазды анықтауға арналған серия матч аяқталғаннан кейін өткізіледі және бөлек есеппен көрсетіледі. Осы екеуін біріктіріп, ойындағы барлық голды серияға қосуға болмайды.

Мысалы, матч 1:1 аяқталып, серияда А командасы 4:3 жеңді делік. Нәтижені «1:1, пенальтиден 4:3» деп беру түсінікті. Матчты 5:4 аяқталды деп жазу ойын барысындағы есепті бұрмалайды. Кейбір матч орталықтары негізгі уақыт, экстра-тайм және серия санын әртүрлі жолға бөледі; сондықтан жақша ішіндегі көрсеткіштің атауын оқыңыз.

Барлық тең ойын сериямен аяқталмайды. Лига кездесуінде тең нәтиже соңғы қорытынды болуы мүмкін. Кубок, плей-офф немесе шешуші матчта жеңімпаз анықтау тәсілін регламент белгілейді. Экстра-тайм бар ма, әлде бірден серияға өте ме — мұны турнир атауынан ғана болжауға болмайды.

Алғашқы бес соққының логикасы

Футболдағы пенальти ережесі бойынша серияның бастапқы кезеңінде әр команданың бес соққыға дейінгі мүмкіндігі есепке алынады. Соққылар кезектесіп орындалады. Бірақ бір жақты қалған мүмкіндіктермен қуып жету мүмкін болмаса, серия ерте аяқталады. Сол себепті әрқашан он соққы көрмейміз.

А командасы үш рет гол соғып, B үш рет мүлт кетті делік. Есеп 3:0, екеуі де үш соққыдан орындады. B-ның қалған екі әрекеті ең көбі екі гол береді, сондықтан теңестіру мүмкін емес. Серия осы жерде бітеді. Соңғы екі соққыны «толтыру» үшін ойнаудың қажеті жоқ.

Енді басқа мысал: А төрт соққыдан кейін 3 гол, B үш соққыдан кейін 2 гол соқты. Экранда 3:2 тұр. Бірақ B-ның әлі екі әрекеті бар, ал А-ның бір әрекеті қалды. Бұл есептің өзінен жеңімпаз анықталмайды. Қалған мүмкіндікті есептемей, басым команданы ерте жеңімпаз деп жариялау — тікелей эфирдегі ең жиі түсінбеушіліктің бірі.

Бес соққыдан кейін тең болса не болады?

Екі команда да бес соққы орындап, есеп тең болса, серия қосымша жұптарға жалғасады. Әр жаңа жұпта екі тараптың әрекет саны теңескеннен кейінгі басымдық шешуші болады. Бірінші орындаған ойыншы гол соқты екен деп екінші командаға жауап беру мүмкіндігінсіз серия аяқталмайды.

Мысалы, бастапқы бес соққы 4:4 аяқталды. А алтыншы әрекетін голға айналдырса, есеп уақытша 5:4 болады. B алтыншы соққысын әлі орындаған жоқ. Ол гол соқса, серия жалғасады; мүлт кетсе, А жеңеді. Осы жерде пенальти сериясындағы теңдік тек жалпы есеппен емес, орындалған соққы санымен бірге бағаланады.

Егер қосымша жұпта екеуі де мүлт кетсе, келесі жұпқа өтеді. Екеуі де гол соқса да жалғасады. Демек серияның бекітілген жалпы ұзақтығы жоқ. Көлікке үлгеру немесе эфир жазбасын жоспарлау кезінде «тағы бес минут қана» деп сенімді айтуға болмайды.

Пенальти сериясы: алғашқы бес мүмкіндік, ерте аяқталу шарты және теңдіктен кейінгі жұп соққылар
Серияны түсінудің екі кілті: қалған мүмкіндік және екі команданың бірдей соққы саны.

Оқу симуляторымен үш сценарийді тексеріңіз

Төмендегі құралда А және B шартты командалары кезектеседі. Әр әрекеттен кейін «гол» немесе «мүлт кетті» таңдаңыз. Құрал қандай команда соғатынын, есепті және серияның біткен-бітпегенін көрсетеді. Ол соққының техникалық заңдылығын бағаламайды: тек сіз енгізген жарамды нәтижелердің ретін есептейді.

Алғашқы сынақта А-ға үш гол, B-ға үш сәтсіз әрекет енгізіңіз. Екінші сынақта алғашқы он әрекеттің бәрін гол деп белгілеп, содан кейін бір жұпта әртүрлі нәтиже таңдаңыз. Үшіншісінде қосымша жұптың екі соққысын да мүлт кету ретінде енгізіңіз. Осы үш сценарий бастапқы кезең, ерте аяқталу және қосымша жұптардың айырмасын көрсетеді.

MATCHDAY TOOL

Пенальти сериясының оқу симуляторы

Әр соққының нәтижесін таңдаңыз: құрал серияның қай кезде аяқталатынын көрсетеді. Бұл матч болжамы емес.

Алдымен бес соққыға дейінгі мүмкіндік ескеріледі; теңдік сақталса, бірдей соққы санынан кейінгі артықшылық шешуші болады.

Қате бассаңыз, «Бір қадам артқа» батырмасы соңғы әрекетті өшіреді. Қайта бастау екі команданың есебін де тазартады. Нәтиже ешбір нақты матчтың болжамы емес және ресми деректерге жіберілмейді. Құралды достарға ережені түсіндіру немесе балаға соққы ретін көрсету үшін қолдануға болады.

Неге бір футболшы қатарынан бірнеше рет соқпайды?

Серияға қатысуға құқығы бар ойыншылардың кезегі IFAB рәсімімен реттеледі: сол ойыншы қайта орындағанға дейін жарамды қатысушылардың бәрі өз соққысын орындауы тиіс. Бірақ кімнің қатысуға құқығы бар екені матчтың соңындағы құрамға, алаңнан қууға және өзге рәсімдік жағдайларға байланысты. Теледидардағы қысқа тізімнен ғана бүкіл құрамды анықтау қиын.

Осы себепті ең танымал шабуылшының қайта-қайта орындауын күту дұрыс емес. Тізімнің соңындағы ойыншының соққыға келуі міндетті түрде бапкердің тосын тәжірибесі емес, серия тәртібінің нәтижесі болуы мүмкін. Ұзақ серияда кезек қайта басталған кезде де нақты құрам мен рәсімді ресми хаттамадан тексерген жөн.

Қақпашы ауысуы немесе ойыншы жарақаты сияқты ерекше жағдайларда жалпы көрермендік ережемен шектелу жеткіліксіз. Мұндай эпизодқа нақты жарыс хаттамасы және IFAB-тың тиісті тармақтары қажет. Біз көрінбеген жарақатқа немесе алмастыру құқығына қатысты жорамал қоспаймыз.

Қайта орындалған соққы есепке қалай әсер етеді?

Серия таблосындағы әр белгі соңғы расталған нәтижені білдіруі керек. Төреші соққыны қайта орындауды бұйырса, бастапқы әрекетті түпкілікті гол не мүлт кету ретінде қалдыруға болмайды. Бірақ қайта орындаудың себебі әртүрлі болуы мүмкін, сондықтан көрермен бір кадрдан автоматты үкім шығармауы тиіс.

Қақпашының орны, соққы жасаушының әрекеті және өзге рәсімдік талаптар 14-ережемен анықталады. Пенальти нәтижесін тексеру үшін төрешінің соңғы белгісін және матч орталығының жаңаруын күтіңіз. Әлеуметтік желіде соққыдан кейін бірден шыққан сан кейін өзгеруі ықтимал.

Біздің симулятор қайта соғу туралы шешім шығармайды. Оқу кезінде мұндай жағдайды көрсету қажет болса, соңғы әрекетті қайтарып, қайта орындалған соққының расталған нәтижесін енгізіңіз. Бұл тек санақ моделінің тәсілі, нақты матчты басқару рәсімі емес.

Нәтижені дұрыс жазудың үлгісі

Матч есебін, серия есебін және жеңімпазды бөлек көрсетіңіз. «А — B: 2:2, пенальтиден 5:4; А келесі кезеңге өтті» деген құрылым оқырманға не болғанын түсіндіреді. Бірақ келесі кезеңге өту жөніндегі сөйлемді тек осы матч шынымен іріктеу кезеңі болса жазыңыз. Достық турнирдің тәртібі басқа болуы мүмкін.

Ойын күні мен соңғы ысқырық уақытын шатастырмау үшін Қазақстан уақытына аудару құралын, ал матчтың уақыт құрылымын түсіну үшін футбол қанша минутқа созылатыны туралы материалды ашыңыз. Серияны қарағанда ең пайдалы әдет — есептің жанында соққы санын да бақылау. Сонда ерте аяқталған 3:0 да, ұзаққа кеткен 8:7 де түсінікті болады.

Дәлсіздік байқадыңыз ба? Материалдың сілтемесін және дұрыс дереккөзді жіберіңіз.

Редакцияға хабарлау ↗